انجمن حمایت از کشاورزان شهرستان اصفهان

اولین تشکل(NGO) به ثبت رسیده توسط وزارت کشور در کل کشور

زاینده‏ رود؛ فراز و فرود های یک سال آبی
ساعت ۱:٠٤ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱۳٩٤/۸/۱۱   کلمات کلیدی:

زاینده‏ رود؛ فراز و فرود های یک سال آبی‏

کد خبر : 73881

۱۳۹۴/۰۸/۱۱ - ۱۲:۵۸

نگاهی به سال آبی 93-94 نشان می دهد که نگون بختی های زاینده رود همچنان ادامه دارد. پروژه های انتقال به این رودخانه تقریبا در حال سکون است و برداشت های بی رویه همچنان رو به افزایش.

اصفهان امروز:  سال آبی گذشته که 31 شهریورماه 94 به پایان رسید، به لحاظ حجم بارندگی در سرچشمه‏های زاینده‏رود، سالی پربار بود؛ 1600 میلیمتر بارش در کوهرنگ یعنی حدود 20 درصد بارندگی بیشتر از میانگین بلند مدت. وضع رودخانه زاینده‏رود و گاوخونی اما چنگی به دل نزد. زاینده‏رود کمتر از 5 ماه در زیر پل‏های تاریخی اصفهان جاری بود، 4 ماه به کشاورزان شرق آب تعلق گرفت و تنها برای یک‏هفته، آبی آغشته به پساب شهرهای مسیر به گاوخونی رسید که یکی از حیاتی‏ترین نقاط فلات مرکزی است که باید حیات زیستی آن را احیا کرد.

ریزگردهای برآمده از گاوخونی خشک، یکی از مهمترین منابع بیماری و سرطان در منطقه است که بویژه در ورزنه موجی از سرطان و مرگ و میر را از سال 1392 دامن زده است و تبعات آن به اصفهان هم در حال تسری است و به تهران هم خواهد رسید. فعالان اجتماعی ورزنه از بیش از 100 مورد سرطان در طی تنها یکسال در این شهر 10 هزار نفری سخن می‏گویند.

اما کشاکش‏ها بر سر آب زاینده‏رود در سال آبی گذشته همچنان برقرار بود و در استان‏های خوزستان و چهارمحال بختیاری کمپین‏هایی علیه انتقال آب حوضه کارون ایجاد شد که با حضور استاندار و نمایندگان مجلس آن استان همراه بود، درست بر خلاف رویه‏ای که بر اصفهان حاکم بوده است.

در این سال آبی، روند برداشت‏های بی‏رویه در بالادست رودخانه هم همچنان تداوم یافت و پمپ‏های اضافه شده در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد اما تا حدودی جنبه قانونی هم به‏خود گرفت. مهدی بصیری، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان در این خصوص می‏گوید: مصوب شد که استان چهار‏محال و بختیاری هم می‏تواند 238 میلیون متر مکعب از زاینده‏رود برداشت کند. البته این برداشت به شرطی است که پروژه بهشت‏آباد به بهره‏برداری برسد و به یزد آب زاینده‏رود منتقل نشود، نیز تونل سوم کوهرنگ هم به طور کامل اجرایی شود و آب‏های تخصیصی به اصفهان از راه برسند. اما هرچند چنین پروژه‏هایی تا رسیدن به مرحله بهره‏برداری، سالیان بسیار فاصله دارند اما مشاوران طرح مدیریت حوضه می‏گویند از همین حالا برداشت‏های این سال آبی در استان چهارمحال حتی از رقم 238 میلیون متر مکعب هم دست‏کم 14 میلیون متر مکعب فراتر رفته است.

عدم رعایت قوانین محدود به پمپاژها نیست. مصوبه شورای عالی آب این بود که از سال 1393 هیچ برداشت جدیدی از زاینده‏رود صورت نگیرد، حتی اگر سرمایه‏گذاری‏های آن انجام شده و پروژه‏ها در دست گشایش باشد. با این‏حال همچنان بارگذاری‏ها ادامه دارد.

خط انتقال آب از زاینده‏رود به بروجن، معروف به خط انتقال بن-بروجن در حال اجراست، برای انتقال حدود 42 میلیون متر مکعب برای توسعه صنعتی در منطقه بروجن. این خط انتقال اما ظرفیت حدود 67 میلیون متر مکعب را دارد.

کشاورزان اصفهان که طبق مستندات طومار موسوم به شیخ بهایی در شرایط کنونی زاینده‏رود، حدود 75 درصد از آب رودخانه را مالک هستند و 9 ماه از سال هم حق برداشت کامل از زاینده‏رود را دارند؛ در سال آبی گذشته پس از وقفه‏ای دو ساله از 4 ماه آب زاینده‏رود بهره بردند. با این حال این بهره بردن از زاینده‏رود هم در شرایطی بود که به گفته دکتر بصیری، به سبب تشنگی آب‏خوان‏های لنجان و شهر اصفهان، بسیاری از این آب‏های کشاورزان پیش از رسیدن به اراضی کشاورزی جذب بستر رودخانه شد.

باز شدن آب برای کشت پاییزه در 15 آبان 1393 به مدت حدود 25 روز و سپس از اواسط اسفند ماه تا اواسط خرداد و نیز تا حدودی در تیرماه، با زیر کشت رفتن حدود 40 درصد اراضی کشاورزی منطقه شرق اصفهان همراه شد.

شور و شوقی که همزمان با ورود آب به کانال‏های آبیاری کشاورزی شرق اصفهان در پاییز گذشته شکل گرفت، از سختی انتظار برای کشت و کاری هر چند نیم‏بند پس از گذشت حدود 500 روز خبر می‏داد.

همین شادمانی سبب شد تا کشاورزان از انتقاداتی که مثلا به نحوه تقسیم آب در مناطقی چون زیار بین حق‏آبه داران 500 ساله و سهم‏آبه داران دهه‏های اخیر داشتند را حتی مطرح هم نکنند.

گاوخونی اما چشم انتظار آب زاینده‏رود باقی ماند تا حدود تیرماه زمانی که آبیاری اراضی کشاورزی و برداشت غله به اتمام رسید. آنگاه بود که چند روزی آب باقی مانده به گاوخونی راه وا کرد.

رضا خلیلی، فعال زیست محیطی در ورزنه می‏گوید: تنها یک هفته در تیرماه آب زاینده‏رود آمیخته با پساب شهرهای در مسیر به گاوخونی رسید، حجم این آب شاید به 5 میلیون متر مکعب هم نرسید حال آنکه سهم‏آبه گاوخونی برای آنکه بتواند به کارکرد زیست محیطی‏اش ادامه دهد دست‏کم سالانه 175 میلیون متر مکعب است.
نقش شهرداری اصفهان اما در این شرایط همچنان بدرستی مشخص نیست. پیشتر بخش مهمی از شهر را باغات و اراضی سیفی‏کار شده تشکیل می‏داد و امروز اما جای آن را برج‏ها و ساختمان‏های مسکونی گرفته است. مسلما میزان آبیاری اراضی سبز و باغات شهری که چیز چندانی از آن باقی نمانده است نسبت به دهه های گذشته کاهش داشته اما در کل مصرف آب در حوزه شهری بویژه به سبب ساخت و سازهای بی‏رویه که با مجوز شهرداری ادامه دارد، افزایشی زیاد داشته است. شهرداری همچنین هنوز جایگزینی برای چمن‏ پارک‏ها نیافته است و میزان تبخیر آبیاری فضای سبز شهری فراتر از انتظار است. با این حال کسانی هم هستند که از کشت چمن در راستای حفظ منابع آبی حمایت می‏کنند. شهرداری همچنین زمستان گذشته همایشی را با حضور اساتید بین المللی اقلیم‏شناسی، محیط زیست و جغرافیا برگزار کرد و در حالیکه قرار بود پس از شش ماه جمع‏بندی آن‏ها در خصوص یک نقشه راه برای زاینده‏رود انتشار یابد، هیچ خبر دیگری از فردای کنفرانس بدین سو منتشر نشده است.

طرح‏های انتقال آب به زاینده‏رود هم روند کند خود را ادامه داد. از جمله تونل سوم کوهرنگ که سرنوشت مبهمی دارد. با گذشت بیش از 20 و اندی سال از آغاز پروژه، گرچه تونل 24 کیلومتری آن تمام شده اما سد بتونی پروژه که قرار است آب‏ رودخانه محل را جمع و به داخل تونل هدایت کند، تا رسیدن به مرحله بهره‏برداری سال‏های زیاد دیگری را باید طی کند.

حمید چیتچیان، وزیر نیرو هر از چندگاهی از گشایش تونل کوهرنگ در آینده نزدیک سخن می‏گوید که اگر منظور وزیر نیرو پمپاژ آب از یک سد خاکی موقت به درون تونل و انتقال آب با ظرفیتی کمتر از یک دهم ظرفیت تونل باشد، البته یکی دو سالی است که این تونل با چنین وضعیتی افتتاح شده است. اما اگر گشایش تونل که باید همزمان با بهره‏برداری از سد بتونی پیش بینی شده طرح صورت بگیرد، باشد شاید سالیان متمادی دیگری باید چشم انتظار نشست. هنوز هیچ آمار دقیقی از پیشرفت پروژه سد کوهرنگ 3 که مورد تأیید سازمان برنامه و بودجه باشد جایی انتشار نیافته و سرنوشت آن در ابهام باقی مانده است.

پروژه بهشت آباد هم با تغییرات ماهوی بسیار هنوز با اما و اگرهای بسیار در شرایطی نامشخص قرار دارد.


در حوزه صنعت، سال گذشته از صرفه‏جویی‏های بسیاری سخن رفت و فولاد مبارکه اعلام کرد کل مصرف سالانه‏اش را تا سطح 27 میلیون متر مکعب کاهش داده است. حال آنکه چهار سال پیش این برداشت‏ها در سطح 45 میلیون متر مکعب بود. اما به هر روی فعالان مدنی حوزه آب به این آمار چندان با خوشبینی نگاه نمی‏کنند، زمانیکه عملیات عمرانی یک خط لوله جدید از سد چم آسمان به سوی فولادسازی‏های اصفهان در حال احداث است؛ خط لوله‏ای با قطر 140 سانتی‏متری با قابلیت انتقال 1 متر مکعب آب در ثانیه. فولادسازی‏های اصفهان احداث این خط انتقال آب را به سبب فرسودگی خط لوله فعلی اعلام کرده‏اند.


پروژه‏ها با سرعتی که باید پیش نمی‏رود، قانون‏ها زیر پا گذاشته می‏شود و شرایط مطلوب نیست. مهدی بصیری می‏گوید: «اگر بارندگی کوهرنگ بسیار فراتر از حد نرمال باشد هم با این بارگذاری‏های هفت هشت ساله گذشته، رودخانه هیچگاه جریان دائمی‏اش را باز نمی‏یابد. مسائل هم پی‏گیری نمی‏شود. از استان‏های دیگر تنها یک حرف شنیده می‏شود، ولو اینکه این حرف نادرست باشد اما نمایندگان اصفهان منسجم نیستند و بین مسئولان هماهنگی دیده نمی‏شود. به نظر می‏رسد اصفهان در جریان زاینده‏رود، همیشه بازنده است.»

نویسنده : احمد رضا جلوه نژاد

http://www.esfahanemrooz.ir/fa/news/73881